Bearbrick, Sanat ve Popüler Kültür

Ayı formu neden bir tuval sayıldı?

Ayı formu bir tuval sayıldı çünkü siluet, üzerine gelen imgeyi tanınmaz hale getirmeden taşıyabildi. Medicom Toy’un 2001’de tanıttığı BE@RBRICK, silindir gövde, yuvarlak kulak, sade yüz ve eklemli blok uzuvlardan kuruludur. Tasarımcı Tatsuhiko Akashi ile anılan bu azlık, grafik için düz bir alan bıraktı. Yeni bir karakter icat etmek gerekmedi. Var olan bir görüntü, tanıdık bir gövdeye binebildi.

Tuval sözü, her baskılı figürü bir tabloya yükseltmez. Söz, yüzeyin değiştirilebilir olduğunu anlatır. Çizgi roman baskılı ayı figürü, kontur, çerçeve ve benek düzenini bu gövdeye bindirir. Leopar desenli parlak ayı figürü, moda sayfasından tanıdık bir ritmi aynı siluete taşır.

Bu ayrım, bakmayı fakirleştirmez. Tam tersine, baskının ne yaptığını görmeyi kolaylaştırır. Göz, bir marka cümlesi aramak yerine çizginin nasıl dolandığını, beneğin nerede sıklaştığını, desenin eklemde nasıl kırıldığını izler. Pop art nedir bu bakışın tarihsel zeminini tutar.

Çizgi roman dili figürün üstünde nasıl durur?

Çizgi roman dili, figürün üstünde kalın kontur, tekrar eden benek ve çerçeve hissiyle durur. Bu dil, basılı sayfanın uzaklığı değil, yakından da okunabilen bir yüzey ritmidir. Silindir gövde deseni kesintisiz taşır. Kolların ve bacakların bloğu ise deseni böler. Bölünme bir kusur gibi görünmek zorunda değildir. Eklem, sayfa katına benzer bir nefes bırakır.

Pop art bu ritmi tuvalde zaten kullanmıştı. Roy Lichtenstein, çizgi roman karesini büyütüp beneği ve konturu resmin asıl malzemesi haline getirdi. Ayı figüründeki baskı, o tarihin bir kopyası değildir. Aynı görsel gramerin, üç boyutlu ve tekrar edilebilir bir gövdede hatırlanmasıdır. Benzetmek, ait olmak demek değildir.

Belirli bir kahraman adı bu yazıda geçmez. Geçmemesinin nedeni, kataloğun bir lisans belgesi sunmamasıdır. Çizgi roman estetiği, bir yayınevinin karakterinden bağımsız olarak da okunabilir: siyah çizgi, düz renk alanı, benek, çerçeve. Bu dört öğe, yüzeyin popüler basına baktığını gösterir. Kimin hak sahibi olduğunu göstermez.

Moda deseni aynı gövdede ne arar?

Moda deseni, aynı gövdede tanınmayı arar. Leopar beneği, açıklanmadan okunan bir işarettir. Ayının üstüne geldiğinde yeni bir hayvan hikâyesi kurmaz. Kıyafetten, çantadan ve baskıdan bilinen bir ritmi heykel ölçeğine taşır. Parlak bitiş, bu ritmi ışıkta daha da yüksek sesle söyler.

Art toy, moda ve müzik bu geçişin daha geniş halini anlatır. Burada yeterli olan, desenin figürü bir podyum alıntısına çevirmesidir. Alıntı, bir moda evinin işbirliği demek değildir. Katalog parçası, o işbirliğinin yerine geçen bir iddia taşımaz. Desen, yüzeyin kararı olarak kalır.

Evde bu karar ölçülü kullanılır. Leopar, yanında ikinci bir hayvan deseni ya da ikinci bir parlak kontrast isterse oda dağılır. Tek başına, sade bir zeminde, gövdenin silindirini hâlâ gösterir. Moda dili, o zaman bir kostüm değil, bir doku olarak durur. Doku, her gün bakılabilir. Kostüm çabuk yorulur.

Tekrar, sanat ile popüler kültürü nasıl bir araya getirir?

Tekrar, aynı gövdenin başka bir görüntüyle yeniden kurulabilmesi sayesinde ikisini bir araya getirir. Sanat tarafı, tanıdık bir imgenin yerinden edilip başka bir ölçeğe konmasıdır. Popüler kültür tarafı, o imgenin zaten dolaşımda olmasıdır. Blok ayı, ikisinin buluşması için nötr bir sahne sunar. Sahne nötr kaldığı için imge öne çıkar.

Tekrar aynı zamanda seri duygusu üretir. Bir çizgi roman yüzeyi ile bir leopar yüzeyi yan yana durunca, ikisi de ayı olmaktan çok bir yayın gibi okunur. Bu, koleksiyonu bir karakter ailesi değil, bir baskı ailesi gibi görmeyi sağlar. Baskı ailesi, lisans listesine ihtiyaç duymaz. Ortak olan siluet ve değişen olan mürekkep yeter.

Tehlikenin başladığı yer, tekrarı otomatik bir değer saymaktır. Çok basılmış olmak, bir yüzeyin odaya uyduğu anlamına gelmez. Az görülmüş olmak da bir parçayı daha doğru yapmaz. Bu yazı satış adedi ve uydurma söz kullanmaz. Tekrarın işi, değeri şişirmek değil, karşılaştırmayı mümkün kılmaktır.

Bu alanda hangi karışıklıklar sık görülür?

Sık görülen ilk karışıklık, baskılı her ayıyı bir sanatçı işbirliği sanmaktır. İşbirlikleri, Medicom figürünün kültüründe önemli bir yer tutar. Bu önem, katalogdaki her deseni bir işbirliği belgesine çevirmez. Yüzey, bir görsel dili hatırlatabilir. Hatırlatmak, imza ve sözleşme demek değildir.

İkinci karışıklık, bir çizgi roman estetiğini belirli bir kahramanın hakkı sanmaktır. Kontur ve benek, tek bir karaktere ait değildir. Onlar basılı kültürün ortak grameridir. Parçanın üzerinde bir isim, bir logo ya da bir hologram görünsün ya da görünmesin, tek bir işaret üretimin kimliğini kanıtlamaz.

Üçüncü karışıklık, pop art göndermesini ölçüyle karıştırmaktır. 100% 70 mm, 400% 280 mm, 1000% 700 mm, Medicom’un yayımlanmış sistemidir. Başka yüzdeler de vardır. Bu sayılar, baskının sanatsal ağırlığını artırmaz. Katalog fotoğrafları da bu yüzdelerle etiketlenmez. Görüntü ile boy, ayrı sorulardır.

Baskılı bir figür evde nasıl izlenir?

Baskılı bir figür, hem uzaktan siluet hem yakından mürekkep verecek bir mesafede izlenir. Kapıdan bakınca ayı seçilmelidir. Kanepeye oturunca çerçeve ya da benek dağılmamalıdır. İkisi birden olmuyorsa yer, parçadan önce değiştirilir. Çizgi roman yüzeyi küçük bir leke gibi kalıyorsa fazla uzaktadır. Leopar bir bağırış gibi duruyorsa fazla yakındır ya da fazla ışık alıyordur.

Işık, baskının düşmanıdır da dostudur da. Yan ışık, konturu kabartır. Tepeden sert ışık, parlaklığı beyazlatır ve beneği siler. Doğrudan güneş, rengi zamanla yorar. Bu bir değer vaadi değildir. Okunaklılık için sade bir bakım notudur. Ayrıntı, sergileme ve koruma başlığında ayrıca durur.

Pop art seçkisi, aynı grameri figür dışında da gösterir. Ayı, o gramerin tek taşıyıcısı değildir. Onu bir posterin, bir baskının ya da başka bir heykelin yanında düşünmek, tuval fikrini şişirmeden yerinde tutar. Bearbrick seçkisi ise çizgi roman ile leoparı aynı rafta karşılaştırmak için sakin bir yerdir.

Tuval fikriyle ne yapılır?

Tuval fikriyle yapılabilecek en dürüst iş, yüzeyi bir iddia değil bir ritim olarak seçmektir. Çizgi roman ritmi size yakından bakma isteği veriyorsa o baskı evde iş görür. Leopar ritmi odanın geri kalanını bastırıyorsa başka bir zemin aranır. İkisi de meşru bir zevktir. İkisi de bir lisans cümlesine ihtiyaç duymaz.

2001’deki form, bu zevki mümkün kılan boşluğu üretti. Boşluk, her doldurulan yüzeyi o formun resmi devamı yapmaz. Popüler Sanat’ın katalog parçaları, popüler kültürün görsel diline bakan dekoratif figürlerdir. Onları olduğundan daha imzalı bir geçmişe bağlamak, hem baskının keyfini hem tarihin sınırını bozar. Sınır durunca bakmak serbestleşir.