Bearbrick kültürü neyle başladı?
Bearbrick kültürü, Medicom Toy’un 2001’de tanıttığı blok ayı figürünün tekrar edilebilir bir yüzey haline gelmesiyle başladı. BE@RBRICK bir karakter hikâyesi anlatmak zorunda değildi. Silindir gövde, yuvarlak kulaklar ve sade yüz, başkalarının imgesini taşıyacak kadar boştu. Kültür, bu boşluğun etrafında toplandı.
Tasarımcı Tatsuhiko Akashi’nin adıyla anılan temel form, tek bir sahnenin malı olmadı. Koleksiyonerler, tasarımcılar ve müzik çevresi aynı gövdeyi farklı nedenlerle sevdi. Kimi ölçeğin verdiği duruşu, kimi yüzeyin değişebilmesini, kimi de rafta yan yana dizilen tekrarı önemsedi. Designer toy kültürü bu bir araya gelişin daha geniş halini anlatır.
Başlangıç, bir patlama anlatısı değildir. Bir form üretilir, insanlar onu birbirine gösterir, yüzeyler çeşitlenir, ölçü sistemi odayla ilişki kurar. Popüler Sanat bu kültürün yetkili anlatıcısı ya da Medicom satıcısı değildir. Katalog, aynı görsel dile bakan dekoratif figürler sunar. Kültürün tarihi ile vitrindeki parça aynı cümlede eritilmez.
Boş yüzey neden bir sahne oldu?
Boş yüzey bir sahne oldu çünkü siluet, üzerine ne gelirse gelsin ayı olarak kalıyordu. Düz renk, desen, çizgi roman çerçevesi ya da tek bir grafik iz, gövdeyi tanınmaz hale getirmiyordu. İnsanlar yeni bir karakter öğrenmek zorunda kalmadan yeni bir görüntüyle karşılaştı. Bu, kültürün yayılmasını kolaylaştıran pratik bir özelliktir.
Sahne metaforu abartılmamalı. Figür bir tiyatro değildir. O, tekrar edilen bir endüstriyel bedendir ve bu beden baskıya, cilaya, işbirliğine açıktır. İşbirliklerinin tek tek listesi, tarihleri ve adetleri bu yazının konusu değildir. Mekanizma yeter: aynı ayı, başka bir görsel dünya içeri girince başka bir cümle kurar.
Leopar desenli parlak ayı figürü bu mekanizmanın katalogdaki bir halidir. Hayvan deseni, moda sayfasından tanınan bir ritmi blok gövdeye taşır. Çizgi roman baskılı ayı figürü ise çerçeve, kontur ve benek düzenini aynı siluete bindirir. Desen, yüzeyin kararıdır.
Koleksiyon alışkanlığı nasıl yerleşti?
Koleksiyon alışkanlığı, aynı formun farklı yüzeylerle tekrar tekrar görülebilmesiyle yerleşti. İnsanlar tek bir parça almakla kalmadı. Bir rengin yanına başka bir rengi, bir desenlinin yanına sade bir gövdeyi koyunca dizi okunur oldu. Tekrar, eksiklik gibi değil, dil gibi işlemeye başladı.
Alışkanlığın ikinci ayağı ölçüydü. Medicom’un sisteminde 100% 70 mm, 400% 280 mm, 1000% 700 mm olarak yayımlanır. Başka yüzdeler de vardır ve ara millimetreler güncel cetvele bırakılır. Küçük parça masada, daha büyük yüzde odada durur. Bu fark, koleksiyonu yalnızca bir raf dizisi olmaktan çıkarıp mekân kararına bağladı. Katalog fotoğrafları bu yüzdelerle etiketlenmez.
Üçüncü ayak sosyaldi. Parça, başkasına gösterilebilen bir nesneydi. Kutu, fotoğraf ve yan yana diziliş, konuşmanın malzemesi oldu. Burada dikkat gerekir. Kutu ya da tek bir işaret, parçanın ne olduğunu kanıtlamaz. Kültür, gösterme isteğinden doğdu. Gösterme isteği, doğrulama yönteminin yerine geçmez.
Moda ve müzik bu forma ne kattı?
Moda ve müzik, forma hazır bir imge dünyası kattı. Kıyafetten tanınan desen, sahne ışığından tanınan parlaklık ve albüm kapağından tanınan grafik, ayının üzerinde de okunabildi. Figür, o dünyaların küçük bir hatırlatıcısı gibi durabildi. Art toy, moda ve müzik ilişkisi bu geçişin daha geniş halini tutar.
Katkı, figürü bir ünlüye bağlamak değildir. Katkı, yüzeyin zaten dolaşımda olan bir görsel dili taşıyabilmesidir. Leopar beneği bir podyumdan, çizgi roman çerçevesi bir dergiden gelir. Ayı, bu dilleri icat etmedi. Onları silindir bir gövdeye sığdırdığı için kültür içinde kolay alıntılandı.
Bu alıntı, evde de çalışır, fakat her alıntı bir sahne kurmak zorunda değildir. Tek bir desenli figür, sade bir odada yeterince konuşur. Üzerine ikinci bir hikâye, bir turne, bir sezon eklemek parçayı yormaz belki, odayı yorar. Kültürü sevmek, her yüzeyi bir referans yığınına çevirmeyi gerektirmez.
Hangi anlatılar kültürü olduğundan büyük gösterir?
Kültürü olduğundan büyük gösteren ilk anlatı, her blok ayıyı aynı tarihin içine yazmaktır. 2001’de tanıtılan figür Medicom Toy’un BE@RBRICK’idir. Aynı silueti paylaşan her dekoratif parça o üretimin parçası sayılmaz.
İkinci anlatı, popülerliği bir sayıyla kilitlemektir. Bu yazıda satış adedi, sıra, rekor ya da uydurma bir söz yoktur. Bir formun dolaşması, ölçülebilir bir efsane olmak zorunda değildir. Formun neden gezdiği, sayıdan çok okunabilirlik ve yüzey üzerinden anlatılır.
Üçüncü anlatı, kültürü yalnızca kapanmış bir koleksiyoner çevresine ait saymaktır. Figür o çevrede önemlidir. Aynı zamanda otel lobisinde, mağaza vitrininde ve sade bir salonda da durur. Kültür, tek bir kapıdan girilen kulüp değildir. Ortak bir formun farklı odalarda farklı iş görmesidir.
Desenli bir figür bu hikâyede nereye oturur?
Desenli bir figür, kültürün yüzey kararını ev ölçeğinde gösterir. Leopar baskı, moda dilini tek bakışta taşır. Çizgi roman baskısı, kontur ve tekrar eden benekle popüler basının ritmini hatırlatır. İkisi de Bearbrick seçkisinde kendi rengi ve bitişiyle durur.
Yerleştirirken deseni ikinci bir objeyle yarıştırmamak iyi sonuç verir. Parlak sarı-siyah benek, yanında başka bir yüksek kontrast isterse oda dağılır. Çizgi roman yüzeyi ise küçük yazı ve çerçeve taşıyorsa yakından da okunabilecek bir mesafe ister. Kültür, burada teoriden çıkar ve bakış mesafesine döner.
Deseni sevmek, bütün koleksiyonu desenle doldurmak anlamına gelmez. Sade bir gövde, desenlinin yanına konduğunda her ikisi de daha net okunur. Bu, vitrin kompozisyonunun eski bir kuralıdır. Koleksiyon sayfası, ayı formunu başka heykellerle birlikte görmek için sakin bir yerdir.
Kültürü evde nasıl sade tutarsınız?
Kültürü evde sade tutmak, tek bir parçanın işini abartmamakla başlar. Figür bir sahne, bir gardırop ve bir plak rafı olmak zorunda değildir. Sevdiğiniz yüzeyi seçin, duracağı yeri ölçün, ışığın deseni yiyip yemediğine bakın. Gerisi oda düzenidir, manifesto değildir.
Tarih bilgisi bu sadeliğe yardım eder. 2001, Medicom, Akashi ve blok anatomi öğrenildiğinde isim şişmez. Logo, kutu ya da hologram tek başına bir kimlik kurmaz. Katalogdaki leopar ve çizgi roman figürleri, bu kültürün görsel diline bakan parçalardır. Onları olduğundan daha resmi bir geçmişe bağlamak, hem kültüre hem odaya haksızlık eder.
Son cümle pratiktir. Bir figürle başlayın. Onu bir hafta aynı yerde bırakın. Hâlâ bakmak istiyorsanız ikinci yüzeyi düşünün. Kültür böyle, acele etmeden, bakarak birikir. Blog bu bakışın diğer başlıklarını da aynı tonda tutar.
